Hoe is het om veldvrijwilliger voor PBI Colombia te zijn?
Mensenrechtenwerk door de ogen van Sarah & Alex
Sarah en Alex werken als veldvrijwilliger voor PBI in Colombia. Sarah zit inmiddels een jaar in Barrancabermeja, en Alex ruim een half jaar in Bogotá. We zijn heel benieuwd naar hun ervaringen: hoe hun werk eruit ziet, welke uitdagingen ze tegenkomen, en wat de mooiste momenten zijn die ze tot nu toe hebben meegemaakt als PBI-vrijwilligers.
Hoe ziet een week als PBI Colombia veldvrijwilliger eruit?
Sarah: Elke week begint met een vergadering op maandag, waarin we alles bespreken: de agenda voor de week, samenwonen, de boodschappen en andere praktische zaken. We zitten in Barrancabermeja, waar het altijd erg warm is, en soms is het lastig om de hitte te verdagen, we hebben alleen ventilatoren in het kantoor. De vergaderingen kunnen best lang duren, soms wel tot zes uur, en we proberen echt alles te bespreken. We gebruiken een Excel-bestand om alles te systematiseren, van belangrijke informatie tot actiepunten en vergaderverslagen. We hebben een vaste structuur waarbij we bijvoorbeeld bespreken welke verzoeken zijn binnengekomen, wat we met bepaalde zaken gaan doen en hoe we als team functioneren.
Naast praktische zaken hebben we ook een vast moment om over persoonlijke ervaringen te praten, zoals moeilijke situaties die we hebben meegemaakt. We hadden bijvoorbeeld een jaar geleden een analyse over „dekoloniaal racisme”, met de bekende feministische auteur Adriana Guzmán, wat echt diepe emoties oproept. Dit soort discussies en reflecties zorgen voor intensieve gesprekken, en ons team is behoorlijk divers, met mensen uit Mexico, Spanje, de VS, Frankrijk en ikzelf. Het kan er soms dan ook heel heftig aan toe gaan met veel emoties, maar dat weten we ook allemaal weer op te lossen.
En… hoe is het als jullie op veldwerk gaan?
Alex: Het veldwerk duurt meestal een paar dagen, soms drie of vier, maar het kan ook oplopen tot twee weken. Voor mij waren die begeleidingen best intens, omdat je echt veel tijd met de organisatie doorbrengt en meedraait in hun dagelijkse werk. Het leuke is juist dat je langere tijd met ze meeloopt en verschillende plekken bezoekt. Hier in Bogotá begeleiden we zeven of acht organisaties en de gebieden waar je dan heen gaat zijn heel uiteenlopend. Daarnaast is Bogota ook echt een territorium op zich. Morgen ga ik bijvoorbeeld op een ‘acompañamiento’ (beschermende begeleiding) in Ciudad Bolívar, met een organisatie die hier hun proces heeft en daarnaast ook activiteiten organiseert in een cultureel huis. Ze werken met jongeren, cultuur, muziek en klimaatprojecten. Zo krijg je echt een beeld van wat er speelt en hoe de organisaties werken, zowel hier in Bogotá als op andere plekken in Colombia.
Wat is je meest bijzondere ervaring tot nu toe?
Sarah: Ik denk echt het contact met de mensenrechtenverdedigers hier. Barrancabermeja heeft een heel warm klimaat, ook politiek gezien. Je zit hier twintig minuten in een bus en je bent al in guerrilla-territory, en met veel paramilitairen, om maar iets te noemen. Het is zo indrukwekkend om met mensen van de organisaties daar naartoe te gaan en te zien hoe zij daar zo warm onthaald worden door de gemeenschap. Het maakt echt lokaal een verschil. Het gevoel dat zij iets kunnen bijdragen aan de situatie hier, en dat wij daar een beetje in kunnen ondersteunen, is voor mij heel mooi.
Een mooiste ervaring kiezen is moeilijk, maar wat voor mij ook echt heel indrukwekkend was, was de eerste keer dat ik naar Catatumbo ging. Ik had er veel over gelezen en ik heb lang bij PBI Nederland gewerkt, waar ik veel mensen heb ontmoet die met die regio bezig zijn. Maar om daar voor het eerst echt op acompañamiento te gaan en alles zelf te zien, was heel anders. Je rijdt door Catatumbo, je ruikt de coca, je ziet de dagelijkse interactie met de ELN. Het klikte echt op een andere manier in mijzelf, van oké, dit is het conflict, dit is hier de dagelijkse realiteit. En ik denk op persoonlijk niveau dat ik het gewoon heel bijzonder vind om mezelf op heel veel manieren te bevragen in wie ik ben, in mijn werk, in het samenwonen met allerlei verschillende mensen, en in het sluiten van vriendschappen.
Alex: Voor mij zijn de acompañamientos echt een bijzondere ervaring. Ik heb er tot nu toe drie gedaan, en ze waren allemaal heel verschillend. Mijn eerste acompañamiento in Bahia Málaga, bij Buenaventura, was bijzonder. Daar was een initiatief waar zowel jonge als oudere mensen uit verschillende gebieden bezig waren met het bouwen van hun eigen territorium, via een heel communitair proces. We gingen naar een lokale gemeenschapsraad van een Afro-Colombiaanse gemeenschap. In Colombia heb je allerlei verschillende gemeenschappen, van inheemse en campesino tot deze Afro-Colombiaanse gemeenschapsraden, die hun eigen territorium en manier van leven verdedigen. Het was heel bijzonder om veel te leren over zo’n gemeenschap.
Wat Sarah ook zegt, je bent met deze dingen bezig vanuit een theoretisch perspectief, je leest erover, je hoort verhalen, maar als je er echt bent, is het zo anders. Hoe het dagelijkse leven daar is, dat is iets wat je niet kunt begrijpen zonder het zelf te ervaren. Het is zo verschillend per regio in Colombia. Je ziet hoe mensen omgaan met dreigingen, risico’s en geweld, maar ook hoe ze hun gemeenschap opbouwen en zich organiseren. En dat is iets wat ik heel bijzonder vond om mee te maken.
Ook gesprekken met autoriteiten in plaatsen als Putumayo, waar veel narcotrafficking en illegale mijnbouw is, hebben indruk op me gemaakt. Ik had daar gesprekken met het leger, de politie en de Colombiaanse Ombudsdienst. In het begin vond ik dat echt spannend en nu vind ik het heel leuk om te doen. Het was een totaal nieuwe ervaring voor me, en het heeft echt indruk op me gemaakt.
Wat heb je onderschat of wat was uitdagender dan je had verwacht?
Sarah: Ik denk dat het heel belangrijk is dat je alles kan bespreken, dan is alles mogelijk. Daarnaast is het belangrijk dat je er samen voor zorgt dat je ook rust neemt. Wat ik denk dat ik echt heb onderschat, is de culturele verschillen in wat ‘werk’ betekent. Het concept ‘work-life balance’ bestaat voor veel mensen gewoon niet. Wat ik ook echt onderschat heb, is de verschillende manieren van zijn, cultuur, uitdrukken. En dat een directe manier van dingen bespreken vaak niet voor iedereen altijd mogelijk is. Het is belangrijk dat je je durft uit te spreken over de manier van werken of het opnemen van vrije dagen, ook al heb je een ander perspectief. Dat is echt consensus. Maar in dit soort dingen is het belangrijk om te kijken naar de dynamieken, de verschillende perspectieven van mensen. Verder had ik me qua voorbereiding goed voorbereid, veel met voormalig brigadistas gepraat, maar hoe goed je je ook voorbereidt, de realiteit van hoe je hier echt in een team bent, dat ontdek je pas hier.
Alex: Van tevoren wist ik niet goed wat ik kon verwachten. Het is echt een absurde en bijzondere ervaring. Als ik het in één woord zou moeten omschrijven, is het intens. Je leert er ontzettend veel van, ook over jezelf: waar je vandaan komt, wat het betekent om in dit land te werken, en wat het betekent om in zo’n divers team te werken. Daar probeer je van tevoren op te reflecteren, maar als je er echt middenin zit, leer je het pas echt.
Het is ook pittig. De realiteit confronteert je heel erg met hoe goed je het hebt, de kansen die je gekregen hebt, de omgeving waar je vandaan komt, en gewoon de veiligheid in Nederland. Wij organiseren in het huis heel veel. We proberen wekelijks organisaties of mensen uit verschillende gebieden en buurten uit te nodigen, een soort intercambio. Dan hoor je heftige verhalen, en zie je de realiteit van dichtbij. Mensen die heel weinig middelen hebben, die dagelijks met veel geweld te maken hebben. Dat enorme verschil kan mentaal best zwaar zijn. Dan moet je steeds de balans vinden tussen je eigen aanwezigheid en wat je kan bijdragen voor het project als collectief. Niet zo veel bezig zijn met jezelf als individu, maar kijken wat je samen kan doen. Dat maakt het werk intens, uitdagend, maar ook heel bijzonder.
Wat doe je op een vrije dag?
Sarah: Ik laad mezelf echt op op een introverte manier, bijvoorbeeld door lekker een boek te lezen in de hangmat. Ik vind het ook fijn om de bergen in te gaan of salsa te dansen; er zijn hier veel leuke salsa clubs. Ik heb ook een fijne groep vrienden in Barranca, en dan kijken we bijvoorbeeld een film in de tuin. Ik merk dat veel dingen hier veel energie kosten, dus op mijn vrije dagen probeer ik echt tot rust te komen. Met een bootje de rivier op, arroz de coco eten met patacones… gewoon echt genieten van de kleine dingen: de natuur, de mensen, maar ook af en toe al mijn contacten in andere landen onderhouden.
Alex: Ik voetbal best veel, hier in een vrouwenvoetbalteam bij een universiteit . Ze hebben elke zaterdag voetbal en dan zijn er heel veel jonge mensen. Ik heb hier ook vrienden gemaakt. Je sociale leven buiten PBI is best klein omdat het veel tijd in beslag neemt. Maar ik heb zeker leuke mensen ontmoet. Hier in Bogota is gewoon heel veel te doen qua cultuur, muziek, naar de film en theater gaan. Of sporten met mensen in het huis, samen eten en ook in het weekend uitgaan.
Hoe ervaar je Colombia nu je hier zo dicht bij het conflict staat?
Alex: Het is sowieso een heel ander Colombia dan je ziet als je hier zou reizen of op vakantie bent. Je voelt en ziet deels het conflict en de problematieken, maar tegelijkertijd merk je dat het deels een stil conflict is. Op veel plekken is er totale controle, maar dat zie je niet direct. Mensen worden vaak het zwijgen opgelegd en hun leven wordt gecontroleerd. Dit is heel erg iets wat onder de oppervlakte gebeurt. Die complexiteit van het conflict leer je hier pas echt kennen.
Tegelijkertijd zie je ook hoe mensen hun dagelijkse leven leiden: muziek maken, eten, dansen. Het gewone leven laat een heel ander gezicht van Colombia zien. Tegelijk merk je dat deze realiteit soms geromantiseerd wordt, zowel het activisme als het conflict zelf. Ik denk dat je hier gewoon ziet dat de werkelijkheid niet zo zwart-wit is. Je ziet de moeilijke dingen, maar ook het alledaagse leven, dat in Colombia vaak ook heel mooi is.
Zou je anderen aanraden om veldvrijwilliger bij PBI Colombia te worden?
Alex: Ja, honderd procent. Ik denk wel dat je er echt voor open moet staan om flexibel te zijn, om samen te wonen en te werken met dezelfde mensen, om open te staan voor frictie en conflicten, en gewoon de hele ervaring te omarmen. Maar als dat bij je past, dan kan ik echt zeggen dat dit de beste beslissing was die ik heb genomen. Ik ben heel blij met het werk en ik heb een superleuk team. Ik had niet anders gewild. Dus ja, ik zou het absoluut aanraden!